Tokkoomuun hooggantootaa ni xumura qabsoo barataafi qotee bultootaa.!!

Tokkummaa

Tokkummaa writes for gibetube.com on current issues of Oromo people, culture, education and politics in Oromo Language.
Tokkummaa
(gibetube)-Hooggantoonni keenya utuu walii galani sabni oromoo bilisoomuuf gargaarsa eenyuu illee hin barbaadu. Kana jechuun sabni oromoo biyyasaa harka diinaatii deebisee fudhachuufi abbaa biyyasaa ta’uuf qabeenyaafi humna namaa gahaa qaba. Haa tahuuti baayyinni qabeenyaafi humni namaa hooggana cimaa malee faayidaa hin qabu. Karaa biraan immoo hoogganni tokkummaafi walii galteen hin deggeramne jabina hin qabu. Tokkummaafi walii galtee saba oromoo hojiin agarsiisuuf gahee guddaa kan qabu fi adda durummaan itti gaafatamummaa kan fudhachuu qabu hooggantootaafi hayyoota saba oromoo dha. Keessummattuu jaarmiyaaleen siyaasaa oromoo isa kana hojiitti hiikuuf furtuu isaa akka of harkaa qaban beekamaa dha.
Akkuma qaamni dhala namaa yoo sammuun dhukkubsate qaamonni biroo hojii isaanii sirriitti raawwachuu hin dandeenye, hoogganniifi jaarmiyaaleen saba tokko geggeessan tokkummaafi walii galtee yoo hin qabaanne sabni isaaniin geggeeffamu sun bakka barbaade sana gahuu dhiisuu ni dandaha/hin dandahu. Sammuun yoo nagaa hin qabaanne qaamonni biroo illee nagaa hin qabaatan. Ni dhukkubsatu jechuu dha. 
Akkuma qaamni dhala namaa hajajaafi hooggansa sammuutiin hojii isaa guyyaa dhaa gara guyyaatu raawwatu, sabni tokkos kan geggeeffamu jaarmiyaaleefi hayyoota isa bakka bu’aniin akka tahe hundi keenya ni hubanna/ni beekna. Sammuun tarbaayina/motora qaama dhala namaati. Akkuma kana hayyoonniifi hooggantoonni saba oromoo tarbaayina/motora uummata oromoo akka tahan qajeelchanii beeku qabu.
[gibetube]
Sababiin isaa yoo sammuun dhukkubsate qaamoleen keenya biroon illee akkuma dhukkubsatan, akkuma sana hoogganni yoo diigame sabni hooggana sanan geggeeffamu ni diigama waan taheef. Walitti dhufeenyiifi hariiroon sammuuniifi qaamoleen keenya biroo kallattii dhaan kaayyoo tokkoof akkuma tahe, walitti dhufeenyii fi hariiroon hooggantootni keenya qaban akkuma sana kaayyoo tokkoof waan taheef hariiroo dugdaa fi garaan qaban qabaachuu hin qaban. Hariiroo dugdaa fi garaa maal akka tahe ni beektu. Yeroo hunda faallaa walii deemu. Hariiroon hooggantoonniifi hayyoonni keenya yeroo amma keessa jirru kanatti qaban hariiroo dugdaafi garaa natti fakkaata. Haalli yeroo ammaa kana oromoon keessa jiru haala baayyee yaaddessaafi haala baayyee nama boonsu dha.
tokko
Haalli yaaddessan, yeroo kamuu caala diinni saba oromoo humnaafi qabeenya qabu hundaan yeroo oromoo irratti duulaa jiru waan taheef kun kan hedduu nama yaaddessu dha. Karaa biraa immoo yeroon kun yeroo kamuu caala bara itti uummanni keenya kaabaafi kibba, bahaafi dhiha, beekaafi wallaalaa, xiqqaafi guddaa, jaarsaafi jaartii, dhiiraafi dhalaa, dargaggeessaafi dargaggeetti, baadiyyaafi magaalaa, islaamaafi kiristaanan wal hin qoodiin yeroo itti yaadaafi qalbii tokkoon qabsoo irratti bobba’e dha. Humnaafi qabeenya qabu odoo hin qusatiin yeroo itti lubbuu isaa illee dabarsee kennuudhaaf murteeffate dha. Kun waan hedduu nama boonsu dha. 
Haa ta’uuti hayyoonniifi hooggantoonni keenya yaadaafi qalbii tokkoon socho’uun yoo har’a hin taane yoom akka tahuu dhaaf deemu naa galuu hin dandeenye. Keessumattuu jaarmiyaaleen siyaasaa oromoo hooggantan dhimmi kun adda durummaan isin ilaallata. Yeroon kun yeroo hedduu murteessaa dha. Guutummaa, guututti ta’uu yoo baate illee yaada irratti walii galtan qabattanii as gara miidiyaatti baatani tokkummaa keessan agarsiisu qabdu jedheen yaada.
[gibetube]
Hamilee uummata keenya lubbuusaa dabarsee kennaa jiruuf jecha tokkoomuun yeroo kamuu caalaa hedduu barbaachisaadha. Dhaabbileen siyaasaa keenya hamma yaadaafi hooggana tokko jalatti yoo hin deebine yoom illee deebi’uu hin danda’ani. Akka yaada dhuunfaa kiyyatti waanti kana caala tokko isin gochuu danda’u tasa ni dhufa yokaan ammoo ni jira jedhee hin yaadu. Kun yaada dhuunfaa kiyya. Mirgi saba isin hooggantanii sarbamee biyyi oromoos ormaan dhaalame. Haatiifi ilmoon walduraa duubaan aduu saafaa ajjeefamaa jiran. Abbaafi haati gaafa ergan ilmoosaani mana barumsaatti arguuf jecha qaroomina mucaasaani. Walumaagalatti yeroo diinni ajjeesaafi adamsaa jiru saba keenna akka bineensa lagaatti kan hedduu nama gaddisiisu tokkoomu dhabuu geggeessitoota keennaati.